Koty domowe, bezdomne, wolno żyjące, dzikie – ważne definicje

Koty domowe (Felis catus, Felis silvestris catus) to udomowiony gatunek ssaka z rzędu drapieżnych z rodziny kotowatych. Koty zostały udomowione około 9500 lat temu i obecnie to jedne z najbardziej popularnych zwierząt towarzyszących człowiekowi na świecie.

No dobrze, ale często spotyka się określenia – koty domowe, właścicielskie, wychodzące, niewychodzące, bezdomne, wolno żyjące, środowiskowe, dzikie, zdziczałe. Czym się różnią te pojęcia? Jak je prawidłowo zdefiniować? Jak odróżnić? Odpowiadamy.

Jakie jest miejsce kota domowego w królestwie zwierząt?

Zacznijmy od systematyki. Jest to bowiem podstawa, która wiele wyjaśnia. To ogólnie przyjęty podział żywych organizmów, w tym zwierząt, obowiązujący na całym świecie, stworzony przez szwedzkiego przyrodnika i lekarza – Karola Linneusza w 1758 r.

Należy dodać, że rodzina kotowatych (Felidae), do której należy kot domowy dzieli się na dwie główne podrodziny:

• Pantherinae (pantery/wielkie koty) – np. lew, tygrys, jaguar, pantera śnieżna;
• Felinae (koty):
  • rodzaj Felis (kot domowy, żbik, kot arabski);
  • rodzaj Lynx (ryś);
  • rodzaj Puma (puma);
  • rodzaj Leopardus (ocelot).

Z kolei do podrodziny Felinae (koty) zalicza się cztery rodzaje:

• rodzaj Felis (kot domowy, żbik, kot arabski);
• rodzaj Lynx (ryś);
• rodzaj Puma (puma);
• rodzaj Leopardus (ocelot).

Kot domowy jest ściśle spokrewniony z kotem dzikim – żbikiem (Felis silvestris). Zaś za jego bezpośredniego przodka uważa się kota nubijskiego (Felis silvestris lybica). W Europie koty domowe krzyżowały się ze żbikiem europejskim (Felis silvestris silvestris). Co ciekawe, bliskim krewnym kota domowego jest puma i ocelot. Natomiast lwy i tygrysy to dalsi kuzyni naszego mruczka, należący do innej podrodziny, co oznacza, że między tymi gatunkami jest więcej różnic.

Kot domowy i kot dziki – jaka jest podstawowa różnica?

Zatem, rozpoczynając od najważniejszego wyjaśnienia i podstawowej definicji:

Kot domowy – jak sama nazwa wskazuje – jest zwierzęciem udomowionym, mieszkającym z człowiekiem lub przy człowieku, w pobliżu domów i siedzib człowieka. Jest to określenie dla całego gatunku – bez wyjątku. Tak więc zarówno koty właścicielskie wychodzące, wolno żyjące, rasowe i dachowce – wszystkie osobniki niezależnie od miejsca, w którym żyją, należą do tego samego gatunku zwanego kotem domowym.

Koty oswojone – to wszystkie mruczki, które wskakują nam na kolana i uwielbiają głaskanie, koty które szukają kontaktu z człowiekiem, można je dotknąć, pogłaskać.

Koty nieoswojone – zwykle urodziły się i wychowały bez bezpośredniego kontaktu z człowiekiem i są niezsocjalizowane, uciekają przed człowiekiem, nie dadzą się dotknąć, a złapane prychają, gryzą i drapią.

Podobnie, jeśli chodzi o to, czy kot jest oswojony czy nieoswojony. Zarówno koty oswojone, jak również nieoswojone, zdziczałe należą do gatunku kot domowy. To podział biologiczny, naukowa klasyfikacja wynikająca z systematyki. Ten podział na gatunki zwierząt nie podlega dyskusji. Wszystkie te koty – niezależnie od tego, czy są oswojone czy nie – należą do gatunku nazwanego kot domowy.

Co w takim razie z dzikimi kotami? Otóż:

Dzikie koty – to nazwa dla nieudomowionych przez człowieka gatunków kotowatych. W Polsce jedynymi dzikimi kotami, jakie występują na terenie naszego kraju są rysie i żbiki (i podobno jedna puma, która uciekła z zoo czy nielegalnej hodowli).

Żbik europejski (Felis silvestris) i Ryś euroazjatycki (Lynx lynx) to gatunki drapieżnych ssaków lądowych z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae).

Koty domowe właścicielskie: wychodzące i niewychodzące

Oswojone (mniej lub bardziej) koty, które mają swojego opiekuna nazywamy kotami właścicielskimi. Koty właścicielskie to zatem te osobniki, które pozostają pod opieką konkretnego człowieka. Mogą one żyć wyłącznie w domu lub być wypuszczane na dwór, na podwórko. Stąd też bierze się kolejny podział – na koty wychodzące i niewychodzące.

Koty niewychodzące to koty właścicielskie, które żyją wyłącznie w domu opiekuna. Mogą mieć do dyspozycji osiatkowane okno, osiatkowany balkon lub wolierę, ale pozostają pod nadzorem człowieka. Wbrew pozorom nie wypuszczanie kota z domu nie jest dla niego więzieniem. Koty bardzo dobrze przystosowują się do życia wyłącznie w domu. Trzeba jednak zadbać o ich potrzeby gatunkowe i odpowiednio zorganizować przestrzeń.

Koty wychodzące to natomiast te koty właścicielskie, którym opiekunowie umożliwiają swobodne wychodzenie i wchodzenie do domu bądź wypuszczają w określonych porach. Te koty mają możliwość eksplorowania otoczenia na dużo większej powierzchni. Jednak coś za coś. We współczesnym świecie czyha na nie wiele zagrożeń, począwszy od potrącenia przez samochód, przez otrucie czy zagryzienie przez psa lub dzikie zwierzę.

Koty wolno żyjące, zdziczałe i bezdomne

Drugą grupę naszego gatunku – kota domowego – stanowią koty, które nie mają właścicieli i żyją w środowisku wokół nas, zazwyczaj jednak w pobliżu domostw i siedlisk człowieka. O tych kotach mówimy koty środowiskowe lub wolno żyjące. Zazwyczaj są to koty nie oswojone albo wtórnie zdziczałe. Choć zdarzają się również koty oswojone. Często do grup kotów wolno żyjących dołączają też koty bezdomne – czyli te które miały dom, ale go straciły.

A zatem, po kolei wyjaśnijmy:

Koty wolno żyjące inaczej nazywane kotami środowiskowymi – to koty nie mające właściciela, które żyją w pobliżu ludzi – na wsiach, w miastach, miasteczkach. Trzymają się blisko człowieka ze względu na możliwość zdobycia pożywienia oraz schronienia. Często są to koty dokarmiane przez tzw. karmicieli społecznych. Zwykle koty te nie są oswojone i unikają bezpośredniego kontaktu z człowiekiem, czasami pozwalając się dotknąć jedynie karmicielom, których znają. Wynika to z tego, że od kilku lub nawet wielu pokoleń koty te rozmnażały się poza domem człowieka.

Koty bezdomne – na ogół są kotami oswojonymi. Bowiem jak sama nazwa wskazuje, kot bezdomny to kot bez domu. To wszystkie koty, które nie mają swojego domu i opiekuna. Chociaż wiele z nich urodziło się w domu czy na podwórku z domowej, oswojonej kotki, to pozostały w środowisku, bo nikt nie zadbał o to, żeby znaleźć im dom. Zatem to wszystkie rozmnożone oraz zsocjalizowane przez człowieka, dla których zabrakło domów. Koty bezdomne to również koty porzucone bądź zagubione – czyli koty, które miały dom, ale go straciły.

Kot wtórnie zdziczały – natomiast do tej kategorii zalicza się koty bezdomne, które trafiły na ulicę, do środowiska i były tam tak długo, że zrobiły się nieufne w stosunku do człowieka. Jest to również potomstwo takich kotów w pierwszych pokoleniach. Czyli kocięta urodzone na ulicy – ale z domowej, oswojonej kotki, porzuconej lub zaginionej, która musiała sama sobie radzić. Dość często się zdarza, że kocięta takiej kotki nie są zdziczałe, są bardziej ufne i bardzo łatwo je oswoić.

Wszystkie koty należą do tego samego gatunku

Na zakończenie należy jeszcze raz podkreślić przynależność wszystkich kotów do jednego gatunku – koty domowe (Felis catus, Felis silvestris catus) – niezależnie od tego, czy są oswojone, czy nie i czy mają dom, czy żyją w środowisku. A więc także koty wolno żyjące (środowiskowe) nadal należą do gatunku kot domowy. Jest to gatunek zwierząt udomowionych. W drodze ewolucji, na przestrzeni prawie 10 000 lat, gatunek ten został przez człowieka udomowiony i uzależnił się od człowieka. Od jego opieki, zapewnienia pożywienia i schronienia. Dlatego również kotom przebywającym obok nas w środowisku należy się opieka człowieka.

Źródło: http://www.wikipedia.org

PS. Przedstawiłam definicje kota jako gatunku z punktu widzenia biologicznego. A także jako wieloletni praktyk z ponad 15-letnim doświadczeniem. Takim podziałem i takimi definicjami posługują się behawioryści i organizacje działające na rzecz zwierząt. Owszem – w opinii publicznej istnieją podzielone zdania na temat tego, czy gatunek kot domowy jest całkowicie udomowiony czy tylko częściowo (niektórzy naukowcy twierdzą, że kot jest udomowiony w połowie). W niektórych środowiskach uważa się, że kot domowy jest w Polsce gatunkiem inwazyjnym (choć prawo tego nie potwierdza). Są to jednak odrębne, dyskusyjne kwestie, do których jeszcze będziemy wracać.

Zobacz również: Bezpłatna kastracja i czipowanie psów i kotów w Warszawie. Ruszył program 2026