Jaki jest status prawny kota w Polsce?
Status prawny kota w Polsce reguluje ustawa o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 roku (Dz.U. 2023 poz. 1580). W tym dokumencie zebrano wszystkie przepisy prawne dotyczące naszych czworonożnych przyjaciół. Przyjrzyjmy się, co polskie prawo mówi o kotach.
Chociaż ustawa o ochronie zwierząt podaje definicje kotów domowych, bezdomnych i wolno żyjących, to nie określa jednoznacznie statusu kota jako zwierzęcia. Co to oznacza i co z tego wynika? Sprawdźmy.
Jak polskie prawo definiuje koty domowe, bezdomne i wolno żyjące?
Jeśli chodzi o koty, w ustawie o ochronie zwierząt znajdziemy trzy definicje prawne. Mianowicie, ustawa (art. 4 pkt. 17) określa kota domowego jako:
zwierzę tradycyjnie przebywające wraz z człowiekiem w jego domu lub innym odpowiednim pomieszczeniu, utrzymywane przez człowieka w charakterze jego towarzysza.
Z kolei koty bezdomne w świetle przepisów tejże ustawy (art. 4 ust. 8), to:
zwierzęta domowe lub gospodarskie, które uciekły, zabłąkały się lub zostały porzucone przez człowieka i nie ma możliwości ustalenia ich właściciela lub innej osoby, pod której opieką trwale dotąd pozostawały.
Przepisy formułują także definicję zwierząt (a więc również kotów) wolno żyjących. Zgodnie z przepisami (art. 21), koty wolno żyjące to:
zwierzęta nieudomowione żyjące w warunkach niezależnych od człowieka
Należy podkreślić, że zgodnie z polskim prawem koty wolno żyjące nie są kotami bezdomnymi. Uznaje się je za zwierzęta nieudomowione, które jednak stanowią dobro ogólnonarodowe oraz element ekosystemu. Ustawa o ochronie zwierząt (art. 21) nakazuje zapewnić im warunki rozwoju i swobodnego bytu. Oprócz tego zabrania ich wyłapywania, wywożenia oraz zamykania im dostępu do schronień (np. piwnic). Bowiem działania te podlegają pod znęcanie się, a więc są przestępstwem.
Czytaj również: Koty domowe, bezdomne, wolno żyjące, dzikie – ważne definicje
Status prawny kota w Polsce – osoba, istota żyjąca czy rzecz?
No dobrze, znamy już ustawowe definicje. Jednak jeśli chodzi o sam status kota, sprawa się nieco komplikuje. Bowiem w świetle prawa uznawany jest on za istotę żyjącą i zdolną do odczuwania cierpienia, która nie jest rzeczą. Nie jest więc podmiotem prawnym, gdyż nie ma statusu osoby. Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt (art. 1, ust. 1):
Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.
Z przepisów ustawy, jak i orzecznictwa sądowego wynika, że zwierzęta (w tym koty) mają prawo do należnego im zrozumienia oraz traktowania zgodnego z normami obyczajowymi i szacunku. Zaś środki prawne podejmowane w stosunku do nich zawsze powinny uwzględniać ich dobro, a przede wszystkim – prawo do istnienia.
Jednak zaraz pod stwierdzeniem, że zwierzę jest istotą żyjącą, niebędącą rzeczą w ustawie o ochronie zwierząt znajduje się zastrzeżenie (ust. 2), że:
W sprawach nieuregulowanych w ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.
Zatem w niektórych sytuacjach kota traktuje się jak rzecz, którą można posiadać i np. sprzedać bądź kupić.
Kot w świetle prawa – podmiot czy przedmiot?
Podsumowując, w świetle przepisów, kot znajduje się w kategorii “istoty żyjące” i w związku z tym jest otoczony ochroną. Zaś każdy człowiek ma obowiązki prawne i etyczne wobec kotów, jak i innych zwierząt. W polskim prawie kot nie ma jednak osobowości prawnej przysługującej ludziom.
Koty nie mają zdolności prawnej, nie są więc podmiotem prawa. Są jednak przedmiotem stosunków prawnych. Oznacza to, że chociaż kota można posiadać jak rzecz, to jest on objęty ochroną ustawową. Prawo chroni go przed znęcaniem – bicie, zabijanie czy utrzymywanie w niewłaściwych warunkach jest przestępstwem.
Zatem w polskim prawie koty znajdują się gdzieś pomiędzy osobami a rzeczami. To stworzenia żywe, coś więcej niż rzeczy, dlatego należy im się ochrona prawna. A jednocześnie zajmują niższą pozycję i nie mają takich samych praw co osoby fizyczne – czyli ludzie.
Źródło: sejm.gov.pl; infor.pl; statusprawnypsawpolsce.pl
Pełna treść Ustawy o ochronie zwierząt: