Dobrostan psów i kotów w Polsce pod kontrolą UE
Dobrostan psów i kotów wchodzi na wyższy poziom. Bowiem właśnie zakończył się proces legislacyjny wprowadzający do unijnego prawa przepisy na ten temat. W dniu 20 sierpnia 2026 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1818 w sprawie dobrostanu psów i kotów oraz ich identyfikowalności. Rozporządzenie wchodzi w życie 30 sierpnia 2026 r.
Zatem pierwsze wspólnotowe przepisy regulujące dobrostan, identyfikację i ochronę psów i kotów w UE stały się faktem. To ważny krok na rzecz ochrony praw, zdrowia oraz dobrostanu psów i kotów. Przypomnijmy najważniejsze kwestie, które uregulowano prawnie.
Pierwsze unijne przepisy dotyczące dobrostanu psów i kotów
Celem przyjętego przez KE rozporządzenia jest ustanowienie minimalnych wymagań zapewniających dobrostan psów i kotów. A także wprowadzenie przepisów umożliwiających identyfikację i śledzenie zwierząt towarzyszących przebywających na terenie Unii Europejskiej. Chodzi również o to, aby wyeliminować różnice tych regulacji pomiędzy państwami członkowskimi i przyjąć jeden, wspólnotowy standard.
W rozporządzeniu stwierdzono:
Żywe zwierzęta, w tym psy i koty, są objęte Załącznikiem I do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i stanowią część wspólnej polityki rolnej Unii, a ich dobrostan powinien być chroniony.
Unijne przepisy podkreślają, że zwierzęta są istotami rozumnymi, zdolnymi do odczuwania emocji i bólu oraz do interakcji społecznych. W związku z tym konieczne jest zadbanie o ich dobrostan poprzez określenie minimalnych wymagań zapewniających im odpowiednie warunki. A także przez wprowadzenie przepisów, które pozwolą na skuteczną identyfikację zwierząt.
(…) biorąc pod uwagę, że zwierzęta są istotami rozumnymi, zdolnymi do odczuwania emocji i bólu oraz do interakcji społecznych, konieczne jest ustanowienie minimalnych wymagań dotyczących dobrostanu psów i kotów hodowanych i trzymanych w placówkach, a także zaostrzenie wymagań dotyczących śledzenia psów i kotów.
Czytaj również: Historyczna decyzja: obowiązkowe czipowanie psów i kotów w UE
Dwa obszary nowych przepisów unijnych
Rozporządzenie koncentruje się na dwóch obszarach, zaś jego przepisy skierowane są do dwóch grup odbiorców. Mianowicie, poszczególne regulacje dotyczą:
- wszystkich właścicieli (opiekunów) psów i kotów – nowe przepisy wprowadzają obowiązek identyfikacji wszystkich zwierząt towarzyszących w UE, na właścicielach będzie spoczywał obowiązek czipowania i rejestracji zwierząt;
- hodowców oraz tzw. zakłady utrzymywania zwierząt (czyli schroniska, organizacje i domy tymczasowe) – tych odbiorców dotyczą przepisy określające minimalne standardy w zakresie utrzymywania, hodowli oraz handlu psami i kotami.
Obowiązkowe czipowanie psów i kotów oraz krajowa baza danych
Rozporządzenie zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia systemów identyfikacji zwierząt towarzyszących. Zakłada wprowadzenie obowiązkowego czipowania zwierząt oraz rejestracji czipów w specjalnie w tym celu utworzonej krajowej bazie danych. Przy czym już na tym etapie będzie trzeba zadeklarować, czy zwierzęta będą przeznaczone do sprzedaży czy nie.
Aby zapewnić śledzenie psów i kotów, powinny one być indywidualnie identyfikowane za pomocą unikalnego identyfikatora w postaci transpondera, a ich dane identyfikacyjne również powinny być zarejestrowane w bazie danych. Dlatego państwa członkowskie powinny być odpowiedzialne za tworzenie i prowadzenie baz danych psów i kotów na swoich terytoriach, aby zapewnić śledzenie tych zwierząt.
Najważniejsze przepisy UE dotyczące identyfikacji zwierząt towarzyszących zakładają:
- obowiązkowe znakowanie mikroczipem i rejestrację psów oraz kotów,
- tworzenie interoperacyjnych baz danych umożliwiających wymianę informacji pomiędzy państwami UE,
- rejestrowanie zmian właściciela i śmierci zwierzęcia oraz wymianę mikroczipów, których nie można odczytać,
Obowiązki dotyczące czipowania i rejestracji zwierząt towarzyszących w Polsce reguluje nowa ustawa o KROPiK: Ustawa o KROPiK podpisana przez Prezydenta RP
Warunki utrzymywania, hodowli i sprzedaży zwierząt towarzyszących
Nowe przepisy po raz pierwszy wprowadzają wspólne dla całej Unii Europejskiej standardy dotyczące hodowli i utrzymywania zwierząt towarzyszących. Jak również ich sprzedaży, przywozu, ochrony zdrowia i dobrostanu. Regulacje dotyczące minimalnych wymagań do spełnienia są adresowane do hodowców, jednostek sprzedających zwierzęta i schronisk. A ponadto do operatorów, którzy umieszczają psy lub koty w domach tymczasowych i są za nie odpowiedzialni.
Regulacje te są odpowiedzią na nielegalny handel zwierzętami towarzyszącymi w UE, w tym import na teren Wspólnoty, podważający ich dobrostan. To także krok w kierunku zmniejszenia szarej strefy hodowli psów i kotów. Bowiem nowe przepisy mają uderzyć zwłaszcza w hodowców prowadzących hodowle psów i kotów poniżej standardu. Czyli bez zapewnienia odpowiedniego poziomu dobrostanu dla hodowanych przez nich zwierząt.
Jak tłumaczy ustawodawca:
Brak unijnych wymogów dotyczących dobrostanu takich zwierząt oraz różnice między wymaganiami obowiązującymi w poszczególnych państwach członkowskich doprowadziły do znacznego udziału nielegalnego handlu oraz wprowadzających w błąd praktyk handlowych, w których psy i koty są trzymane w warunkach bardzo szkodliwych dla ich dobrostanu.
Regulacje dotyczące utrzymywania, hodowli i sprzedaży zwierząt zakładają:
- większą przejrzystość sprzedaży i ogłoszeń internetowych oraz możliwość weryfikacji pochodzenia zwierzęcia,
- wspólne wymagania dotyczące warunków utrzymywania, opieki, żywienia, rozrodu i ochrony zdrowia zwierząt,
- nadzór lekarzy weterynarii nad podmiotami prowadzącymi hodowlę lub utrzymującymi zwierzęta,
- zakaz niektórych praktyk hodowlanych, w tym kojarzenia blisko spokrewnionych zwierząt oraz rozmnażania psów i kotów w celu uzyskania skrajnych cech budowy zagrażających ich zdrowiu.
Dobrostan psów i kotów w 5 krokach
Minimalne warunki utrzymywania psów i kotów zostaną szczegółowo doprecyzowane w rozporządzeniach poszczególnych państw członkowskich. Jednakże unijne przepisy już teraz określają ogólne wytyczne, na podstawie których należy formułować wymagania szczegółowe. Aby uwzględnić różne wymiary dobrostanu zwierząt, opracowano koncepcję “pięciu elementów” dobrostanu. Należą do nich:
- odżywianie,
- środowisko fizyczne,
- zdrowie,
- interakcje behawioralne,
- stan psychiczny.
Ustawodawca podkreśla, że znaczenie karmienia i podawania wody, zakwaterowania, opieki zdrowotnej, zaspokajania potrzeb behawioralnych oraz zapobiegania bolesnym praktykom dla dobrostanu psów i kotów jest udowodnione naukowo. Istnieją ponadto wyraźne dowody naukowe, że psy i koty potrzebują wystarczająco dużo przestrzeni, by wyrażać swoje naturalne zachowania i prowadzić normalne interakcje społeczne.
Wytyczne zawarte w unijnym rozporządzeniu mówią również m.in. o tym, że psy i koty powinny mieć wyznaczone miejsce do odpoczynku z możliwością wycofania się i ukrycia, by zapewnić im poczucie bezpieczeństwa. Zaś miejsce odpoczynku powinno być czyste i suche, a także przykryte miękkimi materiałami, takimi jak mata, koc lub inne odpowiednie materiały, aby zapewnić komfort i dobre wsparcie ciała.
Wzrost świadomości na temat dobrostanu psów i kotów
Poziom świadomości bezpośrednich właścicieli (opiekunów) zwierząt ma największy wpływ na dobrostan psów i kotów pod ich opieką. Zatem w unijnych przepisach jest mowa również o tym, że państwa członkowskie powinny przeprowadzić kampanie społeczne na ten temat. Krajowe kampanie podnoszenia świadomości na temat dobrostanu oraz odpowiedzialnej opieki nad zwierzętami mogłyby być – zdaniem ustawodawcy – zintegrowane z promocją programów kastracji.
Miejmy nadzieję, że efektem unijnych regulacji będzie realna poprawa dobrostanu psów i kotów. Zapewne jednak o rzeczywistych efektach nowych przepisów zadecyduje sposób ich wdrożenia na szczeblu krajowym. Jak również to, czy będzie skuteczny mechanizm egzekwowania prawa.
Pełna treść rozporządzenia: ROZPORZĄDZENIE (UE) 2026/1818 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z 17 czerwca 2026 o dobrostanie psów i kotów oraz ich śledzeniu