Kot w lecznicy weterynaryjnej – pacjent drugiej kategorii?

Kot to nie mały pies. Choć wydaje się to oczywiste, przez wiele lat to właśnie pies był w lecznicy weterynaryjnej pacjentem bardziej „domyślnym”. Tymczasem koty różnią się od psów nie tylko zachowaniem. Inaczej reagują na stres, inaczej komunikują ból i złe samopoczucie, a ich badanie, diagnostyka i leczenie wymagają uwzględnienia specyfiki tego gatunku. Czy zatem kot w lecznicy weterynaryjnej jest pacjentem drugiej kategorii?

Oczywiście kot nie powinien być pacjentem drugiej kategorii. Jednak splot kilku czynników sprawia, że czasem nim zostaje. Koty rzadziej trafiają na badania profilaktyczne, długo ukrywają objawy choroby, wizytę w lecznicy często przeżywają jako ogromny stres, a przestraszone potrafią skutecznie uniemożliwić dokładne zbadanie. W efekcie pomoc może przyjść bardzo późno, jak również diagnostyka może być trudniejsza niż w przypadku psa.

Koty trafiają do lekarza rzadziej niż psy

Od lat zwraca się uwagę na dysproporcję pomiędzy opieką weterynaryjną zapewnianą psom i kotom. W badaniach prowadzonych m.in. w Stanach Zjednoczonych wykazywano, że koty, mimo swojej ogromnej popularności jako zwierzęta domowe, korzystają z opieki weterynaryjnej rzadziej niż psy. Jedną z przyczyn jest już sama trudność związana z wizytą: złapanie kota, umieszczenie go w transporterze, podróż samochodem i stres w lecznicy.

Jest jednak jeszcze jedna, bardzo ważna różnica. Psa obserwujemy podczas spacerów kilka razy dziennie. Widzimy, jak chodzi, biega, wstaje, oddaje mocz, interesuje się otoczeniem. Łatwiej zauważyć, że nagle zostaje z tyłu, nie chce iść, kuleje albo ma trudności ze wstawaniem. Kot może natomiast chorować kilka metrów od nas i przez długi czas nawet uważny opiekun może nie wychwycić subtelnej zmiany w jego zachowaniu, świadczącej o rozpoczynającej się czy trwającej chorobie.

Nadal je, korzysta z kuwety czy śpi na kanapie. Tyle że już nie wskakuje na najwyższą półkę. Na parapet dostaje się przez krzesło. Rzadziej się bawi. Więcej śpi. Nie myje dokładnie grzbietu albo wybiera legowisko, do którego łatwiej się dostać. Każda z tych zmian osobno może wydawać się drobiazgiem. Dopiero gdy spojrzymy na nie razem, możemy zobaczyć kota, który od pewnego czasu próbuje radzić sobie z bólem albo chorobą.

Kot to nie mały pies

Pies i kot należą do dwóch różnych gatunków, mają zupełnie inną komunikację i inaczej radzą sobie w sytuacji zagrożenia. Dlatego również podczas wizyty weterynaryjnej wymagają innego podejścia. Pies zazwyczaj łatwiej pokazuje człowiekowi swoje emocje w sposób, który potrafimy odczytać. W przypadku kota komunikaty bywają subtelniejsze, a reakcje wynikające z zagrożenia błyskawiczne. Kot, który czuje, że nie może uciec, może zacząć syczeć, drapać i gryźć. Z kolei inny może zrobić coś zupełnie przeciwnego i np. znieruchomieć. I właśnie tutaj bardzo łatwo o nieporozumienie. Bowiem kot, który podczas badania się nie rusza, wcale nie musi być spokojny. Może być po prostu przerażony.

Współczesna medycyna kotów coraz większą wagę przywiązuje więc nie tylko do tego, co wykonuje się podczas badania, ale również jak. Dla ograniczenia stresu podczas badania kota znaczenie ma wiele czynników. To m.in. sposób wyjmowania kota z transportera, siła używana przy przytrzymywaniu, możliwość schowania się, hałas, zapachy, obecność psów, a nawet tempo wykonywania kolejnych czynności.

Czasami zamiast wyciągać kota na siłę, lepiej zdjąć górną część transportera i rozpocząć badanie, pozostawiając zwierzę na znajomym kocyku. Jednego kota można spokojnie zbadać przy opiekunie, inny będzie potrzebował leków ograniczających lęk przed wizytą, a u kolejnego najbardziej humanitarnym rozwiązaniem może być sedacja. I wcale nie oznacza to niepowodzenia! Wręcz przeciwnie – w określonych sytuacjach może pozwolić dokładnie zbadać zwierzę bez walki, ogromnego stresu i ryzyka pogryzienia.

Kot jest mistrzem ukrywania bólu i choroby

Jednym z największych problemów w diagnostyce kotów jest to, że zwierzęta te potrafią niezwykle długo dobrze funkcjonować pomimo bólu i choroby. Nie oznacza to oczywiście, że świadomie nas „oszukują”. Maskowanie osłabienia jest elementem ich biologii. Dlatego pierwszym objawem choroby zazwyczaj nie są spektakularne zmiany i wyraźne pogorszenie stanu zdrowia. Zamiast tego pojawiają się subtelne sygnały. Przykładowo:

• kot mniej chętnie się bawi,
• więcej niż zwykle śpi,
• przestaje wskakiwać w miejsca, które wcześniej osiągał bez problemu,
• wskakując wyżej zaczyna korzystać ze stopni pośrednich – krzesła, stołu czy niższej półki,
• trudniej mu pielęgnować sierść,
• chowa się częściej niż dotychczas,
• staje się drażliwy albo unika dotyku,
• zmienia zwyczaje związane z kuwetą,
• je mniej lub zmienia sposób pobierania pokarmu,
• stopniowo traci masę ciała.

To właśnie dlatego u kota tak ważna jest znajomość jego codziennej rutyny. Opiekun, który obserwuje zwierzę każdego dnia, z jednej strony ma ogromną przewagę. Może bowiem zauważyć drobną zmianę, której lekarz podczas kilkunastominutowej wizyty nie ma szans zobaczyć. Jednak z drugiej strony, powolne zmiany zachodzące na naszych oczach trudniej wychwycić.

Często także – świadomie lub nie – tłumaczymy sobie zmianę nawyków kota uogólniając lub przypisując ją powszechnemu mniemaniu o tych zwierzętach. Starszy kot przestał wskakiwać na parapet? „Ma już swoje lata”. Śpi większość dnia? „Koty dużo śpią”. Nie daje dotknąć grzbietu? „Zrobił się marudny”. Załatwia się obok kuwety? „Jest złośliwy”. Tymczasem za zmianą zachowania może stać ból stawów, choroby jamy ustnej, problemy z układem moczowym, nerkami czy inne schorzenia. Zachowanie może być więc ważną częścią obrazu klinicznego.

Dlaczego koty trafiają do lekarza za późno?

Właśnie tutaj wszystkie opisane wcześniej problemy zaczynają się łączyć.

Kot przez długi czas może ukrywać pogarszającą się sprawność. Opiekun obserwuje go codziennie, dlatego trudniej mu wychwycić stopniowe zmiany. Sama perspektywa wizyty – złapania kota, transportu i stresu w gabinecie – również może powodować odkładanie kontroli. A kiedy zwierzę wreszcie trafia na stół weterynaryjny, może być tak przestraszone, że dokładne badanie jest kolejnym wyzwaniem.

Niestety, najczęściej dopiero wyraźny objaw sprawia, że opiekunowi zapala się czerwona lampka – gdy kot przestaje jeść, zaczyna wymiotować, ma trudności z oddawaniem moczu albo nagle nie jest w stanie wejść tam, gdzie wcześniej wchodził bez problemu. Tyle że „nagłe” pogorszenie może wcale nie oznaczać choroby, która zaczęła się wczoraj. Nierzadko jest to moment, w którym organizm kota przestał radzić sobie z problemem rozwijającym się od tygodni lub miesięcy. Kiedy kot nie jest już w stanie dłużej ukrywać bólu czy swojej niesprawności.

A im bardziej zaawansowana choroba, tym trudniejsza diagnostyka i mniejsze możliwości leczenia. Dlatego tak istotne są regularne kontrole, szczególnie u kotów starszych. Jak również reagowanie na pozornie niewielkie odstępstwa od normalnego zachowania.

Koty wymagają odpowiedniego podejścia

Nie chodzi przy tym o szukanie winnego.

Bowiem nie każdy opiekun wie, że rezygnacja ze skakania może oznaczać ból. Jak również nie każdy lekarz podczas wizyty będzie w stanie wykonać pełne badanie zestresowanego kota, który broni się zębami i pazurami. Nie każdy kot pozwoli się zbadać tak samo. Dlatego współczesne podejście do medycyny kotów powinno opierać się na współpracy: świadomym opiekunie, lekarzu znającym specyfikę gatunku oraz przygotowaniu wizyty, które pozwoli jak najbardziej ograniczyć stres i ocenić stan pacjenta.

Kot nie powinien być pacjentem drugiej kategorii tylko dlatego, że nie pokazuje, że coś go boli, trudniej znosi wizytę i nie zawsze chce współpracować podczas badania. Potrzebuje po prostu podejścia stworzonego dla kota. A pierwszym krokiem jest to, aby pamiętać, że kot to nie mały pies.

Przeczytaj również: Najczęstsze objawy chorób u kota, które łatwo przeoczyć