Wścieklizna u kota. Co trzeba wiedzieć o tej chorobie?
Ostatnio media obiegła informacja o pierwszym w tym roku przypadku wścieklizny w Polsce, którą stwierdzono u kota. To groźna, śmiertelna choroba, która dotyczy zwierząt domowych, dzikich, a także ludzi. W artykule znajdziesz wszystko, co trzeba wiedzieć o tej chorobie będąc opiekunem kota.
Czym dokładnie jest wścieklizna? Jak się przenosi? Jakie są objawy wścieklizny u kota? Czy koty przebywające w domach też są zagrożone? Jak wygląda profilaktyka i co powinien zrobić opiekun, żeby zadbać o bezpieczeństwo swojego kota? Odpowiadamy.
Wścieklizna u kota w Polsce – pierwszy przypadek w 2026 r.
W środę, 15 kwietnia 2026 r. Główny Lekarz Weterynarii wydał komunikat dotyczący stwierdzenia wścieklizny u kota w województwie lubelskim. To pierwsze ognisko tej groźnej choroby w tym roku w Polsce.
W 2026 r. zostało stwierdzone ognisko wścieklizny na podstawie wyników badań laboratoryjnych z dnia 13.04.2024 r. wykonanych w Zakładzie Higieny Weterynaryjnej w Lublinie. Chorobę wykryto u padłego kota w miejscowości Nowosiółki, gmina Zalesie, powiat bialski, woj. lubelskie. Jest to pierwsze ognisko wścieklizny w bieżącym roku.
Powiatowy Lekarz Weterynarii w Białej Podlaskiej wydał rozporządzenia, w którym określono obszar zagrożony wścieklizną zwierząt. Obejmuje on: gminy Zalesie, Rokitno, Terespol, miejscowość Husinka w gminie Biała Podlaska oraz miejscowości Dobrynka, Piszczac Pierwszy i Popiel w gminie Piszczac. Na tym obszarze wprowadzono działania kontrolne. Jednym z nich jest nakaz szczepienia kotów przeciwko wściekliźnie w terminie 30 dni od dnia ukończenia przez kota 3 miesiąca życia.
Poza wymienionym obszarem, w województwie lubelskim nakaz szczepienia kotów przeciw wściekliźnie wydany przez Wojewodę obowiązuje w powiatach: biłgorajskim, chełmskim, hrubieszowskim, krasnostawskim, tomaszowskim, zamojskim, miastach Chełm i Zamość.
Wścieklizna – śmiertelna choroba wirusowa
Wścieklizna to śmiertelna, wirusowa choroba zakaźna atakująca ośrodkowy układ nerwowy wszystkich ssaków, w tym ludzi. Wirus wścieklizny (Lyssavirus) przenosi się przez kontakt ze śliną zakażonego zwierzęcia (dzikiego lub domowego). Do zarażenia dochodzi głównie przez ugryzienie, zadrapanie lub kontakt śliny chorego zwierzęcia z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową. Głównym rezerwuarem choroby czyli zwierzętami przenoszącymi wirusa wścieklizny są lisy i nietoperze, ale także psy i koty. Choroba wywołuje ostre zapalenie mózgu, a po wystąpieniu objawów jest niemal w 100% śmiertelna.
Wścieklizna jest chorobą śmiertelną, która wg danych WHO rokrocznie powoduje zgon około 60 tysięcy osób, głównie w Azji i Afryce. Więcej o wściekliźnie można przeczytać na stronach WOAH i WHO.
Występowanie wścieklizny w Polsce u kotów i innych zwierząt
Dzięki rządowemu programowi szczepienia lisów, realizowanemu od wielu lat, udaje się utrzymywać kontrolę nad tą chorobą. Jednakże co roku odnotowuje się przypadki jej wystąpienia. Dotyczą one głównie dzikich zwierząt, zaś najczęściej lisów. Aczkolwiek zdarzają się także przypadki zarażenia zwierząt domowych – głównie psów i kotów. Są one jednak sporadyczne (tab. 1). Incydentalnie, stwierdzono pojedyncze przypadki wścieklizny u innych zwierząt domowych, tj. w 2016 r. u konia, zaś w 2020 r. u bydła. Z kolei jeśli chodzi o dzikie zwierzęta, najczęściej chorobę notuje się u lisów i nietoperzy, ale w ostatnich latach były też przypadki wścieklizny u innych ssaków: kuny, borsuka i sarny.
Tab. 1. Występowanie wścieklizny u zwierząt domowych i dzikich w Polsce. Liczba odnotowanych przypadków choroby w latach 2019-2023
| Rok | zwierzęta domowe | w tym koty | zwierzęta dzikie |
| 2019 | 0 | 0 | 11 |
| 2020 | 2 | 0 | 10 |
| 2021 | 10 | 7 | 108 |
| 2022 | 3 | 1 | 36 |
| 2023 | 1 | 0 | 10 |
Jak kot może zarazić się wścieklizną?
Wirus wścieklizny przenosi się głównie poprzez kontakt śliny zakażonego zwierzęcia z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową, najczęściej następujący przy pogryzieniu. Ale zakażenie jest również możliwe m.in. drogą aerogenną czy dospojówkową.
Kot może zarazić się wścieklizną wyłącznie przez bezpośredni kontakt z chorym zwierzęciem – poprzez ugryzienie, zadrapanie lub inny kontakt śliny chorego zwierzęcia z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową. Zatem zagrożenie dotyczy przede wszystkim kotów wychodzących i wolno żyjących. Ale nie można wykluczyć całkowicie ryzyka zakażenia u kotów niewychodzących. Wprawdzie prawdopodobieństwo jest naprawdę minimalne, ale jest. Na przykład poprzez kontakt z chorym psem lub nietoperzem np. na osiatkowanym balkonie.
Czytaj również: Koty domowe, bezdomne, wolno żyjące, dzikie – ważne definicje
Wścieklizna u kota pierwsze objawy i leczenie
Po czym rozpoznać, że kot jest zarażony wścieklizną? Kiedy pojawiają się pierwsze objawy wścieklizny u kota? Jak wyglądają? Jakie są procedury w przypadku podejrzenia wścieklizny? Jak wygląda leczenie? Poniżej znajdziesz odpowiedzi na te pytania.
Okres inkubacji choroby – czyli okres od momentu zakażenia do wystąpienia objawów klinicznych – jest różny i zależy m.in. od:
- ilości wprowadzonego do organizmu wirusa;
- zjadliwości wirusa;
- wrót zakażenia (miejsca zranienia);
- charakteru i rozległości ran;
- gatunku i wieku narażonego zwierzęcia.
Przyjmuje się, że u zwierząt okres inkubacji trwa od kilku dni do nawet ponad 7 lat, przy czym u małych zwierząt, takich jak kot i pies wynosi przeważnie od kilku do 90 dni. Wirus wścieklizny jest wrażliwy na wysoką temperaturę i światło słoneczne, ale jednocześnie jest wysoce odporny na niskie temperatury.
Choroba może mieć postać cichą lub szałową, a jej objawy są różne i zależą od gatunku zwierzęcia. U kotów obserwuje się następujące objawy:
- niepokój,
- nadmierna pobudliwość,
- włóczęgostwo,
- spożywanie niejadalnych przedmiotów,
- wzmożony popęd płciowy,
- zachowania agresywne,
- nieustanne miauczenie,
- ślinotok,
- zez,
- opadanie żuchwy z wypadaniem języka,
- niedowłady kończyn i inne porażenia;
Chore koty, u których rozwinęły się już objawy najczęściej chowają się, uciekają, nieustannie miauczą i zachowują się agresywnie, a śmierć poprzedzona jest zwykle porażeniem kończyn. Należy podkreślić, iż nie wszystkie wymienione objawy muszą wystąpić u każdego zwierzęcia zakażonego wirusem wścieklizny.
Podejrzenie wścieklizny u kota to sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia – zarówno dla zwierzęcia, jak i ludzi. Wścieklizna jest nieuleczalna i śmiertelna.
W przypadku podejrzenia wścieklizny u kota:
- odizoluj zwierzę – natychmiast zamknij kota w osobnym pomieszczeniu lub bezpiecznej klatce, aby uniknąć kontaktu z domownikami i innymi zwierzętami,
- skontaktuj się z weterynarzem – niezwłocznie zadzwoń do lekarza weterynarii lub przychodni weterynaryjnej, aby poinformować o podejrzeniach. Nie przewoź kota samodzielnie bez wcześniejszej konsultacji telefonicznej,
- zgłoś sprawę – podejrzenie wścieklizny należy zgłosić do właściwego miejscowo powiatowego lekarza weterynarii,
- zachowaj środki ostrożności – nie dotykaj kota gołymi rękami. Jeśli zostałeś podrapany lub ugryziony, natychmiast przemyj ranę wodą z mydłem i skontaktuj się z lekarzem medycyny ludzkiej.
Zgodnie z przepisami, kot podejrzany o zakażenie wirusem wścieklizny jest izolowany i podlega 15-dniowej obserwacji lub eutanazji, aby zapobiec przenoszeniu wirusa.
Nie istnieje leczenie wścieklizny u zwierząt. Ze względu na zagrożenie dla ludzi i innych zwierząt, zakażone koty nie podlegają leczeniu, a jedynie eutanazji. Dlatego w przypadku zwierząt jest to choroba śmiertelna w 100%. Stąd szczepienia ochronne przed wścieklizną nabierają jeszcze większego znaczenia.
Po ugryzieniu człowieka przez chore zwierzę należy natychmiast przemyć ranę wodą z mydłem i niezwłocznie udać się do lekarza. Szczepienie poekspozycyjne – podjęte szybko po ugryzieniu – pozwala uniknąć rozwoju choroby. Natomiast jeśli chodzi o objawy występujące u ludzi początkowo przypominają one grypę (gorączka, ból głowy), następnie dochodzi agresja, wodowstręt, skurcze mięśni, ślinotok, porażenia i śpiączka.
Natomiast jeśli podejrzewamy, że nasz kot mógł zostać pogryziony przez chore zwierzę, należy niezwłocznie udać się do Szczepienie zarówno zwierząt domowych, jak i ludzi po kontakcie z podejrzanym zwierzęciem jest najskuteczniejszą ochroną przed tą groźną chorobą.
Profilaktyka wścieklizny – szczepienia i edukacja
Profilaktyka wścieklizny polega na szczepieniach ochronnych lisów z wykorzystaniem doustnej szczepionki. Szczepienia takie przeprowadza się co roku, w regionach o największym zagrożeniu wścieklizną. Jak informuje Główny Inspektor Weterynaryjny:
Uwzględniając, iż w Polsce rezerwuarem wirusa wścieklizny jest lis rudy, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień dzikich lisów przeciwko wściekliźnie, na obszarach o największym ryzyku wystąpienia wścieklizny Inspekcja Weterynaryjna prowadzi szczepienia lisów wolno żyjących.
To również obowiązkowe i masowe szczepienie psów, ponieważ aż 99% przypadków wścieklizny u ludzi jest wywoływanych przez psy. Przy czym ważną rolę odgrywa edukacja społeczności na temat wścieklizny i sposobów jej zapobiegania. Bowiem zapewnienie szczepień zwierzętom domowym, takim jak psy i koty pełni kluczową rolę w globalnej walce ze wścieklizną.
Wścieklizna u kota – czy szczepienia są obowiązkowe?
W Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt, obowiązkowemu ochronnemu szczepieniu przeciwko wściekliźnie podlegają psy powyżej 3. miesiąca życia. Szczepienie kotów przeciwko wściekliźnie nie jest powszechnie obowiązkowe. Obowiązek ten dotyczy jednak właścicieli kotów w regionach uznanych za zagrożone wścieklizną (np. przez rozporządzenia wojewodów). Wówczas szczepienie kotów jest konieczne w ciągu 30 dni od ukończenia przez nie 3. miesiąca życia.
Wścieklizna jest chorobą śmiertelną, a szczepienie to jedyna skuteczna metoda ochrony.
Jednak nawet na terenach, które nie są zagrożone wścieklizną zaleca się szczepienie kotów wychodzących, zwłaszcza, jeśli mogą mieć one kontakt z dzikimi zwierzętami, takimi jak: lis, jenot, kuna itp. Z kolei szczepienie zazwyczaj nie jest konieczne dla kotów przebywających wyłącznie w domu.
Ponadto szczepienie przeciwko wściekliźnie jest wymagane do wyrobienia paszportu dla kota, który jest dokumentem pozwalającym na wyjazdy zagraniczne i podróże po Unii Europejskiej.
Jak zadbać o swojego kota, aby uchronić go przed wścieklizną?
Najskuteczniejszą metodą ochrony przez wścieklizną jest szczepienie. Szczepić można koty powyżej 3. miesiąca życia. W przypadku kotów wychodzących powinno to być standardem, ponieważ stawką jest życie naszego podopiecznego. Wiele gmin w realizowanych programach kastracji kotów właścicielskich wymaga by kot poddawany temu zabiegowi był szczepiony na wściekliznę. Zaś niektóre fundacje przy okazji kastracji kotów wolno żyjących podają im także szczepionkę na tę groźną chorobę.
Jednak najlepiej nie wypuszczać kota bez opieki z domu. Wypuszczanie kota na dwór wiąże się bowiem z wieloma zagrożeniami, a jednym z nich jest możliwość zarażenia kota wścieklizną. Zdecydowanie lepszą i bezpieczniejszą opcją jest udostępnienie kotu osiatkowanego balkonu lub woliery.
Źródło: www.wetgiw.gov.pl