Powszechna kastracja psów i kotów – będą nowe przepisy
W Sejmie RP właśnie rozpoczęła się dyskusja nad projektem ustawy o zapobieganiu bezdomności zwierząt, której założeniem jest powszechna kastracja psów i kotów w Polsce. Co przewiduje ta ustawa? Czy kastracja zwierząt towarzyszących będzie obowiązkowa? Kto będzie ponosił jej koszty? Przybliżamy założenia nowej ustawy.
Podczas sejmowego posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt, która odbyła się 14 lipca br. omówiono m.in. poselski projekt ustawy o zapobieganiu bezdomności psów i kotów. Głównym tematem przewijającym się w dyskusji była powszechna kastracja psów i kotów jako najskuteczniejsza forma zapobiegania i ograniczania bezdomności zwierząt.
Lipcowe posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt
W środę 14 lipca 2026 r. w Sejmie RP odbyło się posiedzenie Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt. Przedmiotem obrad była dyskusja nad poselskim projektem ustawy o zapobieganiu bezdomności psów i kotów (druk nr 836). Mówiono także o obywatelskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt oraz zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 700).
Obradom przewodniczyła Dorota Niedziela, wicemarszałek sejmu i wiceprzewodnicząca Koalicji Obywatelskiej, która stoi na czele Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt. Komisję tę powołano w październiku 2024 r. podczas prac nad projektem ustawy o zapobieganiu bezdomności zwierząt towarzyszących w Polsce. W posiedzeniu uczestniczyli: sekretarz stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi – Jacek Czerniak oraz główny lekarz weterynarii – Paweł Meyer.
Z kolei wnioskodawców oraz stronę społeczną reprezentowali przedstawiciele organów samorządowych oraz środowiska pro zwierzęcego, działający na rzecz zwierząt. Czyli ci, którzy na co dzień mierzą się z problemem cierpienia oraz bezdomności psów i kotów. W większości były to organizacje skupione w ramach Koalicji na Rzecz Walki z Bezdomnością Zwierząt – Kastrujemy Bezdomność.
Wśród uczestników, którzy zabrali głos podczas wtorkowego posiedzenia byli pracownicy urzędów gmin, członkowie oraz wolontariusze organizacji i stowarzyszeń na rzecz zwierząt. Wypowiedzieli się również zwykli obywatele, którym los bezdomnych psów i kotów w naszym kraju nie jest obojętny.
Projekt ustawy o zapobieganiu bezdomności psów i kotów
Projekt ustawy o zapobieganiu bezdomności psów i kotów trafił do Sejmu w listopadzie 2024 r. Zakłada on wprowadzenie obowiązkowego oznakowania oraz rejestracji psów i kotów oraz dobrowolnej, bezpłatnej kastracji albo sterylizacji zwierząt towarzyszących. Zgodnie z tym projektem, finansowanie tych działań ma być zadaniem własnym gmin, pokrywanym z budżetu państwa.
Podczas spotkania zaprezentowano najważniejsze założenia ustawy o zapobieganiu bezdomności psów i kotów. Wcześniej, w czerwcu bieżącego roku prezydent podpisał ustawę o Krajowym Rejestrze Oznakowania Psów i Kotów (KROPiK), która wprowadziła obowiązek czipowania oraz rejestracji psów i kotów w elektronicznym systemie prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (czytaj: Ustawa o KROPiK podpisana przez Prezydenta RP. Dlatego aktualna dyskusja skupiła się wokół kastracji psów i kotów.
Temat kastracji przewijał się przez większą część posiedzenia. Zaś uczestnicy obrad zgodnie podkreślali, że powszechna kastracja psów i kotów nie przeznaczonych do rozrodu (niehodowlanych) jest najbardziej skutecznym rozwiązaniem problemu bezdomności zwierząt w Polsce. Debatowano m.in. nad tym, czy kastracja powinna być obowiązkowa czy dobrowolna. Jak również, w jaki sposób może być finansowana lub współfinansowana ze środków budżetu państwa.
Powszechna, dobrowolna oraz bezpłatna kastracja psów i kotów
Projektowana ustawa stanowi odpowiedź na formułowane od dawna w przestrzeni publicznej postulaty dotyczące:
- ograniczania bezdomności psów i kotów,
- zapobiegania przestępstwom znęcania się nad zwierzętami,
- przeciwdziałaniu nielegalnemu rozmnażaniu zwierząt.
Organizacje pro zwierzęce, wolontariusze oraz aktywiści na rzecz zwierząt od wielu lat walczą o wprowadzenie odpowiednich przepisów, które realnie wsparłyby walkę z bezdomnością psów i kotów. Wśród najpilniejszych potrzeb priorytetowe miejsce zajmuje kastracja zwierząt towarzyszących.
Zdaniem ustawodawców oraz środowiska pro zwierzęcego, dostęp do powszechnej oraz bezpłatnej kastracji psów i kotów jest najlepszym sposobem zapobiegania oraz ograniczania bezdomności i cierpienia tych zwierząt. Dlatego projekt ustawy nakłada na gminy obowiązek wprowadzenia dobrowolnej, bezpłatnej kastracji. I jej realizacji w ramach corocznych gminnych programów zapobiegania bezdomności zwierząt. Jednocześnie przewidując odciążenie samorządów, poprzez zapewnienie niezbędnych środków z budżetu państwa.
Lepiej zapobiegać bezdomności zwierząt niż leczyć jej skutki
Jak argumentowano podczas obrad Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt, obecnie funkcjonujący w Polsce system opieki nad bezdomnymi zwierzętami nie działa prawidłowo. Bowiem samorządy poprzez finansowanie schronisk skupiają się na “leczeniu skutków”. Tymczasem lepiej przeznaczyć środki na ograniczanie przyczyn bezdomności – czyli nadmiernego i niekontrolowanego rozmnażania się zwierząt.
Jak przekazywali uczestnicy dyskusji, pieniądze przeznaczone na powszechną, bezpłatną i ogólnodostępną kastrację to inwestycja, która się zwróci. Pozwoli bowiem na sukcesywne zmniejszanie bezdomności zwierząt w kolejnych latach. Jest to więc rozwiązanie zdecydowanie bardziej uzasadnione ekonomicznie niż finansowanie rozwoju infrastruktury schronisk i budowy nowych.
Podkreślano przy tym, że proponowane rozwiązania mają na uwadze przede wszystkim dobrostan zwierząt. Bowiem żadne schronisko nie zastąpi zwierzęciu domu. Dlatego należy położyć nacisk na kastrację psów i kotów jako najskuteczniejszą i najbardziej humanitarną metodę zmniejszania nadpopulacji psów i kotów, jaką mamy w Polsce.
Powszechna kastracja psów i kotów to inwestycja, która zaprocentuje
Reasumując, projekt ustawy, nad którą debatowano zakłada wprowadzenie dla właścicieli psów i kotów możliwości dobrowolnej, bezpłatnej kastracji zwierząt. Nakłada także na gminy obowiązek wprowadzania do corocznych programów opieki nad bezdomnymi zwierzętami, szczegółowych warunków dobrowolnej, bezpłatnej kastracji.
Wskazano przy tym na konieczność włączenia w ten obszar państwa oraz instytucji publicznych. Co ma zagwarantować wysokie standardy i ogólnopolską dostępność do bezpłatnej kastracji dla wszystkich zainteresowanych. Dzięki temu, wraz z obowiązkowym oznakowaniem oraz rejestracją psów i kotów powstanie kompleksowy program zapobiegania bezdomności. Analogiczny do tych, które już działają w innych krajach Unii Europejskiej. Jako przykład podawano m.in. Holandię, w której wprowadzenie przepisów o obowiązkowym czipowaniu oraz dobrowolnej kastracji psów i kotów pozwoliły na skuteczne zmniejszenie bezdomności tych zwierząt.
O przepisach obowiązujących w innych krajach UE pisaliśmy m.in. w artykułach:
- Koty w Holandii. Od 2026 roku obowiązkowe czipowanie
- Koty w Belgii. Skuteczna walka z bezdomnością jest możliwa
Według ustawodawców, takie rozwiązania zaowocują efektywnym zmniejszaniem się bezdomności psów i kotów oraz realnym polepszeniem bytu tych zwierząt. A jednocześnie są najbardziej uzasadnione ekonomicznie. Bowiem w dłuższej perspektywie pozwolą na zmniejszenie olbrzymich obecnie wydatków na opiekę nad bezdomnymi zwierzętami.
Treść projektu ustawy o zapobieganiu bezdomności zwierząt udostępniono na stronie internatowej Sejmu RP. Można go także pobrać w linku: Druk nr 836. Poselski projekt ustawy o zapobieganiu bezdomności psów i kotów.